Terugtrekkende teentjes bij complexe klompvoetjes in gips

Jaargang 2020, editie 4.

Ad van den Wildenberg, Arnold Besselaar 

Het Máxima MC in Veldhoven is al vele jaren een landelijk gecertificeerd klompvoetcentrum. Sinds kort heeft het centrum ook de topklinische certificering van de STZ ziekenhuizen¹ . Op de gipskamer komen wij met regelmaat zeer gecompliceerde klompvoeten tegen. Dit zijn zowel teruggevallen (de zg. relapse) klompvoeten als nooit volledig gecorrigeerde klompvoeten (residu klompvoeten)² . Deze kinderen worden vanuit ziekenhuizen uit vrijwel het gehele land naar ons doorverwezen. 

Hoog aantal gipswissels 

Opvallend bij deze kinderen is het hoge aantal gipswissels die ze al achter de rug hebben. Het is bekend dat als er meer dan zo’n 5 a 6 gipsredressies nodig zijn, de behandelaar moet denken aan een afwijkende voet of een tekortkoming in de techniek. Vaak lukte het in deze patiëntengroep, behandeld in hun regionale ziekenhuis, niet om de met zorg aangelegde gipsjes, minimaal een week te laten zitten3. Ouders meldden soms wel 20 gipsredressies die soms om de dag moesten worden gewisseld. 

Terugtrekkende teentjes 

Door de stand en vorm van de voet met daarbij de onrust van het kind, trekken de teentjes zich binnen enkele dagen en soms zelfs binnen enkele uren terug in het gips. Een terugtrekkende voet in het gips is een spoedindicatie om het gips te laten verwijderen. Dit om (ernstige) blaren te voorkomen en een z.g. complexe klompvoet te voorkomen. De oorzaak van deze speciale klompvoet is namelijk niet goed bekend. Er zijn aanwijzingen dat dit een speciale, zeer ernstige klompvoet is. Sommige wetenschappelijke auteurs denken dat het een complicatie is bij technische problemen waarna het gips afzakt4. Bij deze categorie kinderen schiet de standaard Ponsetimethode tekort. Het gaat hierbij om kinderen die al vele gipsredressies achter de rug hebben en ernstige klompvoet deformiteiten hebben. De voeten vertonen een ernstige spitsstand en zijn vaak heel kort en gedrongen door de holvoet (cavus) component. Soms worden deze kinderen vanwege deze problemen geopereerd. Wij denken dat dit niet nodig is. 

Methode verbeteren 

Doel binnen het behandelteam gipsmeester en orthopedisch chirurg was om een veilige methode te vinden zonder de standaard Ponsetimethode te wijzigen, zodat deze lastige voetjes goed gecorrigeerd konden worden en de gipsen de gewenste periode goed konden blijven zitten. De Ponsetimethode heeft, zoals bekend, zijn werking ruimschoots bewezen. Slechts een facet hebben wij met de door ons ingevoerde methode verbeterd, namelijk de adhesie en huidvriendelijkheid. Een al lang bestaand product, zelden gebruikt op de gipskamer, werd hiervoor door de gipsmeester een nieuw leven ingeblazen namelijk: Reston®. 

Gipsen onder procedurele sedatie 

Heel belangrijk is dat in ons ziekenhuis de bijzondere omstandigheid bestaat de kinderen onder procedurele sedatie te kunnen gipsen. Deze sedatie vindt plaats zonder intubatie, de kinderen slapen maar ademen zelf, onder toezicht van een kinderarts intensivist. Vanwege de grootte van de kinderen maar ook door de vaak negatieve ervaringen en daarbij passende onrust van de kinderen, is deze mogelijkheid een belangrijk onderdeel van het succes. Ook een re-tenotomie wordt uitgevoerd binnen de sedatie techniek, wanneer noodzakelijk. 

Reston® 

Reston® is een uit poreus polyurethaan vervaardigde foam, eenzijdig gecoat met een hypoallergene kleefstrook die rechtstreeks op de onbeschadigde huid geplakt mag worden. Het product wordt gebruikt om bijvoorbeeld prononcerende botdelen onder het gips te kunnen beschermen. De uitstekende luchtdoorlaatbaarheid van Reston® is een belangrijke eigenschap. Ook heel prettig is dat de hypoallergene lijmlaag na gebruik gemakkelijk zonder schade van de babyhuid te verwijderen is. Reston® aangelegd in combinatie met katoenen watten en het gebruik van pre-tape geeft een zeer goed antislip-effect op deze weerbarstige voetjes. 

Aanlegmethode 

Een strook van 5 centimeter breed wordt rechtstreeks op de huid geplakt vanaf het hele ventrale boven- en onderbeen tot aan de overgang naar de voet. De knie wordt in minimaal 90 graden gehouden. De tweede strook gaat vanuit de knieholte over de kuit en enkel tot aan de tenenrij. Hier overheen komen de katoenen watten en daarna nog een dunne laag pre-tape. Nu kan de klompvoet volgens het Ponsetiprotocol verder ingegipst worden.

We willen graag benadrukken dat de combinatie van ervaring, sedatie en Reston®, dit goede resultaat geeft. Het succes van de klompvoetbehandeling in ons centrum ligt in het teamwork. De gipsmeester heeft hierin een uiterst belangrijke rol. Initiële klompvoetbehandeling dient gewoon met alleen een onderlaag van katoenen watten behandeld te worden. We denken dat het verstandig blijft de hierboven beschreven complexe klompvoetjes in speciaal daartoe aangewezen centra te behandelen.

Reston® aangelegd in combinatie met katoenen watten en het gebruik van pre-tape geeft een zeer goed antislip-effect op deze weerbarstige voetjes. 

Waar ouders wanhopig werden van de bijna dagelijkse bezoeken aan de gipskamer, blijven de gipsen nu gemakkelijk een week en zelfs na een achillespees tenotomie tot wel 3 weken zonder problemen op hun plaats. Terugtrekkende voeten en/of teentjes hebben we met deze techniek sinds de 2 jaar dat we het nu gebruiken, nog niet gezien.

Bronnen 

1 www.stz.nl/topklinisch-zorgregister/klompvoet 
2 Jurre H. Stouten, Arnold T. Besselaar, M.C. (Marieke) van der Steen. Identification and treatment of residual and relapsed idiopathic clubfoot in 88 children. Acta Orthopaedica 2018 Jul 30;89(4):448-453. 
3 Besselaar Arnold T. et al. Guideline on the diagnosis and treatment of primary idiopathic clubfoot. Acta Orthopedica 2017 Jun;88(3):305-309. 
4 Van Bosse H.J.P. Challenging clubfeet: the arthrogypotic clubfoot and the complex clubfoot. J Child Orthop. 2019 Jun 1;13(3):271-281. 

Ad den Wildenberg, gipsverbandmeester en 
Arnold Besselaar, Kinderorthopedisch chirurg, 
beiden werkzaam in het Máxima MC in Veldhoven.

U dient in te loggen om een reactie te kunnen plaatsen.

Laat een reactie achter

Dit veld is verplicht