Een terugblik op de orthopedische missie naar ‘the smiling coast of Africa’

Het is alweer even geleden dat ik een stukje heb geschreven voor ‘In dit verband’. Ik ben arts-assistent in opleiding tot orthopeed en ik ben momenteel werkzaam in het Martini Ziekenhuis Groningen. Ik ben betrokken bij orthopedische missies in Gambia, West-Afrika waar de nadruk ligt op kinderorthopedie. In maart 2020 verscheen de publicatie (nummer 1, jaargang 30) waarin ik het een en ander vertelde over de medische missies en alvast een vooruitblik gaf voor de missie van 2020. Niemand had kunnen voorspellen dat deze missie precies samenliep met de start van de eerste golf én de verspreiding van corona op het Afrikaanse continent. Maar daarover straks meer.

De missie wordt jaarlijks georganiseerd door Stichting Kinderhulp Gambia (te volgen via hun Facebookpagina ‘Kinderhulp Gambia’) wat gerund wordt door Fred & Ivonne. Twee inwoners uit Veendam met het hart op de goede plaats en een ongekende inzet en enthousiasme. De doelgroep zijn kinderen met extreme varus- of valgusbenen, windswept (één been varus en één been valgus) of klompvoeten. Hier verrichten we dan correctie osteotomieën of een klompvoetcorrectie volgens de Turco release. Een correctie osteotomie wordt nabehandeld met 6-8 weken bovenbeensgips . Een klompvoetcorrectie wordt in eerste instantie nabehandeld met Ponsetti gips, gevolgd door een Ponsetti brace.

Aan zo’n missie gaat een enorme voorbereiding vooraf. In Gambia hebben we een aantal toegewijde leden van de stichting waar mensen een kind kunnen aanmelden. Hun wordt dan gevraagd foto’s en een filmpje te sturen en aan te geven of het kind verder goed gezond is. Op afstand kunnen wij op die manier een goede screening doen. Ook worden we regelmatig voor andere orthopedische pathologie bij kinderen benaderd, zoals osteogenesis imperfecta, osteomyelitis en contracturen bij spasme. Afhankelijk van de pathologie komen ook die kinderen op de lijst om beoordeeld te worden. Fred en Ivonne gaan voorafgaand aan de missie zelf ook naar Gambia om de kinderen op de lijst zelf te bezoeken. Ook gaan ze langs afgelegen dorpjes met pre- en operatieve foto’s van kinderen die we geholpen hebben, om te laten zien waar we naar op zoek zijn en wat we kunnen betekenen. Op die manier verschijnen er toch altijd weer kindertjes die weinig buiten komen en die we kunnen helpen!

Onze missie was als volgt gepland: één week alle kinderen screenen die op de lijst stonden (zo’n 65 kinderen) gevolgd door twee weken 6 dagen per week opereren. De meeste kinderen hadden een bilaterale afwijking. De nazorg (na de missie) werd verzorgd door het lokale ziekenhuis. Twee orthopeden zouden nog wat langer blijven om vakantie te vieren en konden op die manier ook nog inspringen mocht er wat zijn. Een Gambiaanse orthopeed was ook beschikbaar indien er problemen waren of er opnieuw geopereerd moest worden.

Op 4 maart 2020 reisden we af naar Gambia met 3 orthopeden, ikzelf en Fred en Ivonne. De missie liep gesmeerd. Een deel van de kinderen plaatsten we op de operatielijst, een deel besloten we volgend jaar terug te zien en een deel konden we helaas niet opereren. Het screenen deden we met z’n vieren en is ontzettend leerzaam. Je ziet pathologie wat je in Nederland nooit zal zien en je moet het doen met een minimale of onbetrouwbare anamnese en röntgenfoto’s van matige kwaliteit. Mensen komen van heinde en verre en zijn vaak al dagen ervoor van huis vertrokken om zeker te weten dat ze op tijd zijn. Deze kans willen ze niet missen! De kinderen hebben meestal zulke grote afwijkingen dat normaal lopen niet comfortabel is, ze niet mobiel zijn en daardoor dus ook niet naar school gaan. Want dat kunnen ze simpelweg niet bereiken. Ook worden veel kinderen binnen gehouden uit schaamte. Deze kinderen leven dus ook in een isolement en hebben geen toekomstperspectief.

Op maandag 16 maart begonnen we vol enthousiasme aan de tweede week: opereren! We werden bijgestaan door een Cubaans anesthesieteam (zij wonen en werken daar vast) en Gambiaanse OK assistenten. In het begin is het even wennen. Alle sets moeten op tijd steriel zijn, alles moet aanwezig zijn en we willen graag op tijd beginnen. We hebben een vol programma! We waren vrij snel op elkaar ingespeeld en de voorspelling was dat we twee weken lang zes dagen per week fulltime zouden opereren. We hadden onze derde OK-dag (woensdag 18 maart) net achter de rug en toen kwam het grote nieuws: de eerste Covid patiënt in Gambia is een feit. In de tijd dat wij in Gambia zaten liep het al steeds meer uit de hand in Nederland, maar in Gambia was geen vuiltje aan de lucht en wij dachten daar wel goed te zitten. Onze inschatting was meteen: dat kan nooit maar één geval zijn. En toen kwam ook direct de realisatie: er is in dit land geen IC en er zijn geen beademingsmogelijkheden. Ons besluit was unaniem: we moeten hier weg. De kinderen voor de volgende dag waren al in het ziekenhuis en we hadden nog helemaal geen ticket om terug te gaan, dus we besloten die dag nog te opereren en de rest te annuleren. We baalden enorm, want alles liep goed en we moesten veel kinderen teleurstellen. En we wisten niet wanneer we terug zouden komen. Ook vinden we goede nazorg erg belangrijk en konden we dat niet bieden zoals wij dat wilden, maar dit is overmacht. Uiteindelijk is het team met drie verschillende vluchten en op drie verschillende dagen teruggevlogen. Het Gambiaanse luchtruim ging op maandag 23 maart voor onbepaalde tijd op slot. We waren dus net op tijd.

Uiteindelijk hebben we 17 kinderen (28 benen) geopereerd. De resultaten van de operaties bereiken ons via Whatsapp. Fantastisch dat dit zo kan! De meeste kinderen hebben weer kaarsrechte benen en kunnen nu weer spelen én naar school. Een paar kinderen hadden ernstige afwijkingen en zijn toch niet volledig gecorrigeerd. Die zullen we terugzien bij de volgende missie en waarschijnlijk opnieuw opereren. Ik krijg terug op een bijzondere tijd. Ik heb eerder een tijd in Gambia gewoond en gewerkt, maar dat was als algemeen arts. Het is zo bijzonder om te zien dat een groep mensen die elkaar niet kent maar wel hetzelfde doel heeft zo goed kan samenwerken, gefocust is en zo’n resultaat kan neerzetten. Je verandert het leven én de toekomst van zo’n kind. De dankbaarheid is enorm. Ook heeft het me veel geleerd. Allereerst op het medische vlak. Je ziet pathologie wat hier gewoonweg niet bestaat, je gaat terug naar de basale orthopedie (een krom been moet weer recht) en je leert  werken onder andere omstandigheden en met minimale middelen. Ik had de luxe om daar hands-on onderwezen te worden door drie(!) doorgewinterde orthopeden! Er is ook commentaar op ontwikkelingswerk. Zo wordt het soms beschreven als medisch toerisme, het is geen structurele oplossing en de nazorg kan soms slecht geregeld zijn. Het is inderdaad geen structurele oplossing en dat is een veel complexer probleem. Dat heeft te maken met het tekort aan arts, het opleiden van lokale artsen en de brain drain die veel gezien wordt. Dat los je met zo’n missie niet op. Wij geven tijdens missies wel onderwijs. Zo hebben we een onderwijssessie georganiseerd over de meest voorkomende complicaties na dit soort chirurgie en waar op gelet moet worden. Ook zijn alle lokale dokters van harte uitgenodigd om mee te kijken danwel mee te doen. Elk kind wat je helpt is er één die van de een op de andere dag naar school kan, kan buitenspelen, een toekomstperspectief krijgt, kan trouwen. En daar doe je het voor.

 

We streven naar één missie per jaar, echter gezien de coronacrisis kunnen we helaas nog niet terug. We hopen eind 2021 een nieuwe missie te kunnen organiseren, want onze wachtlijst stroomt vol! Uiteraard is zo’n missie niet mogelijk zonder de gulle giften en vrijwillige medewerking uit allerlei hoeken. Bedankt daarvoor! Wil je op de hoogte blijven? Hou mijn Instagram (the_traveling_surgeon) en onze facebookpagina ‘Kinderhulp Gambia’ in de gaten voor alle updates!

  

Legenda foto’s:

Foto 1: We kwamen ernstige pathologie tegen die we in Nederland niet tegen komen
Foto 2: Postoperatief krijgen ze allemaal een bovenbeensgips met een stok tussen de benen, om te voorkomen dat ze gaan belasten
Foto 3: het Gambiaanse gipsteam van Miracle Feet (www.miraclefeet.org). Zij doen Ponsetti gips, voornamelijk voor de conservatieve behandeling van klompvoeten. Ook doen ze voor ons het postoperatieve gips na de klompvoetcorrectie
Foto 4/5: Pre- en postoperatieve foto’s van de correctie van tibia vara (Blount disease)

U dient in te loggen om een reactie te kunnen plaatsen.

Laat een reactie achter

Dit veld is verplicht